|
 |
|
Konya Emniyet Müdürlüğü
|
REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA BÜRO AMİRLİĞİ |
|
|
|
Hiperaktivite Tanımı |
 Ergenliğe
kadar uzanan çocukluk çağının tümünde gelip geçici veya uzun
süreli bir özellik olarak aşırı hareketlilik görülebilir.
MBD. doğuştan hafif motor koordinasyon kusuru olan ya da
hareke! sistemi koordinasyonu erken yaşlarda gecikerek
olgunlaşan çocukları ifade ederken kullanılmaktadır. Zeka
problemi olmayan bu çocuklar, sarsak, beceriksiz, aşırı
hareketli, dikkati zayıf çocuklardır.
Özellikle okul çağma gelince daha kola}" tanınan bu
çocuklar, okul öncesinde de yaşıtlarından çok değişik bir
görünüm içindedirler. Anneler bu çocukları '"Düz duvara
tırmanan" çocuklar olarak nitelendirirler. Bir dakika
oturmadan anneyi gün boyu ardından koştururlar. Koltukların
üstünden atlar. dolaplara tırmanırlar. Boyundan büyük işlere
kalkışırlar. Düşseler de. yaralansalar da taşkınlıkları
sürer gider. Kuşkusuz böyle bir çocukla gün bo_ u uğraşmak
zorunda kalan anne yorulur, katlanışı (sabrı) tükenir. Sen
tepkiler ve cezalarla çocuğu dizginlemeye çalışır.
Anne-çocuk ilişkisi gittikçe bozulur, ama, çocuk durulacağı
yerde daha çok azar. Böylece, anne ile çocuk, kısır bir
döngü içine girerler. Kimi anne bu tür çocukların daha
bebekliklerinde kıpır kıpır ve tedirgin olduklarını
anımsarlar. Hiperaktivite. dikkat süresinin kısalığı,
engellemeye yönelik denelim eksikliği nedeniyle
davranışlarda veya bilişle onaya çıkan ataklık ve
huzursuzluktur. |
|
Hiperaktivitenin Nedenleri |
 1-
Genetik Nedenler: Hiperaktif çocukların ailelerinde
anti-sosyal kişilik bozukluğu, histeri, alkolizm ve madde
bağımlılığının daha sık olduğu ortaya konmaktadır.Çok düşük
doğum ağırlıklı çocukların ve daha seyrek olarak genetik
kökenli tiroid bozuklukları gibi durumlarla da hiperaktivite
görülmektedir.
2- Beyin Hasan: Perinatal dönemde gizli yada açık minimal
derece de santral sinir sistemi hasarı olduğu
belirtilmektedir. Prematüre doğum oranında sık olduğu ve
prenatal dönemde gelişmekte olan sinir sisteminde fiziksel
hasarın bulunduğu belirtilmiştir.
3- Nörofızyoloji ve beyin görüntüleme çalışmaları: İnsan
beyni belirli dönemlerde hızla büyür. Bunlar 3-10 ay. 2-4
yaş. 6-8 yaş ve 14-16 yaşlar arasındaki dönemlerdir.
Olgunlaşma geriliği olan çocuklarda geçici bulgulara
rastlanır.
4- Gıda ve katkı maddeleri: Her ne kadar boya maddeleri ve
gıda katkılarının, şekerlerin yada kurşunun bu bozukluğa
neden olabileceği öne sürülsede. bununla ilgili bilimsel
kanıtlar yoktur.
5- Psikososyal etkenler: Bozukluğu olan çocukların sıklıkla
parçalanmış ailelerden geldiği, anne-babanın sürekli
geçimsizliği ve ana-babada psikiyatri bozukluklar ile tek
yada ilk çocuk olma oranının kontrollerden daha fazla olduğu
bildirilmektedir. Eğilim yaratan nedenler arasında çocuğun
huyu. genetik ailesel nedenler ve toplumun davranış ve
başarı ile ilgili beklentileri vardır.
6- Risklerin belirlenmesi: Annenin gebelik öncesinde yada
gebelik sırasında tıbbi durumu, duygusal zorluğu, sigara
alkol kullanımı yada doğum komplikasyonları risk oluşturan
nedenler arasındadır. Çocuğun öyküsünde kala travmalarının
sıklığı ile dikkat eksikliği tanısı arasında belirgin ilişki
olduğu öne sürülmektedir |
|
Hiperaktivitenin Belirtileri |
 Hiperaktivite
genellikle 6-8 yaşları arasında fark edilir. Tedavide önemli
olan erken tanınmasıdır.
Erken Semptomları:
-Devamlı huzursuzluk, sebebsiz bağırma. uykusuzluk, memnun
olmama
telaşlı, hareketli, karmaşık düzeni çocuktaki aşırı
hareketliliğin ve tedirginliğin başlıca sebebidir. Bütün
çocuklarda kısa süreli, gelip geçici aşırı hareketlilikler
görülebilirse de şiddetli ve uzun süreli olanlara önem
vermek ve tedavi ettirmek gereklidir.
Ergenlik döneminde Hiperaktivite bozukluğu olan çocukların
bu dönemi daha zor geçirdikleri belirtilmiştir. Anne-baba
çocuk arasında en sık karşılaşılan sorunlar genellikle şu
konularda yaşanmaktadır.
• Ders çalışma ödevlerini yapma, evde yapılması gereken
işlere yardımcı olma, sorumluluklar yerine getirme.
• İyi arkadaş seçme
• Boş zamanlarını yaşma uygun yerlerde geçirme
• Diğer aile bireylerine saygılı davranma, onların
özgürlüklerine engel olmama,
• Ev dışında olduğu zamanlarda sorumlu bir biçimde davranma
• Eve belirtilen zamanlarda dönme
• Sigara alkol kullanma
Bu konulardaki çatışmaların temelinde herkesin tahmin
edebileceği gibi. gencin kendi istediği gibi davranma
isteği, anne babanın ise otorite'yi sürdürme ve kontrolü
bırakmaması beklentileri yatmaktadır Başlangıcı genellikle 3
yaş dolaylarında olmakla birlikte tanı düzenli öğrenim için
gerekli dikkat süresi ve yoğunlaşmasının gelişmesinin
beklendiği ilkokul yıllarında konulmaktadır. Populasyonun
yaklaşık %3 ile 6 sında gözlenir. Erkek/Kız oranı 3/1 dir |
|
Hiperaktif Çocuğa Evde Nasıl Yaklaşılmalı? |
 Çoğu
anne-baba çocuklarına hiperaktivite tanısı konduğunda
hayrete düşer, çünkü bu çocukların evde aileleri tarafından
gözlemlenen herhangi bir problemleri yoktur. Gerçekten de bu
çocuklar evde hiçbir dikkat bozukluğu bulgusu göstermeden
saatlerce televizyon seyredebilir veya video oyunları
oynayabilirler. O halde böyle bir çocukta nasıl
hiperaktivite olabilir? Cevap basittir. Video oyunları ve
televizyon çocukların dikkatlerini odaklamalarına yardım
edecek şekilde inan gönderir, yani bu çocuklar televizyon
seyrederken veya video oyunu oynarken pasif konumdadırlar ve
dikkatlerim dışarıdan gelen uyarılar sayesinde
toplayabilirler. Başka bir deyişle bu tür işler sırasındaki
dikkat süresi hiperaktivite tanısı koymada önemli bir ölçüt
değildir. Hiperaktif bir çocuk hem anne-baba. hem de ailenin
diğer bireyleri için büyük bir sıkıntı kaynağı olabilir.
Tedavi edilmeyen hiperaktif bir çocuk aile için rahatsızlık
kaynağı olmaya devam edecektir.
Öncelikle durum aileye anlatılmalı ve tedavinin etkin
olabilmesi için aile düzeninin ve aile desteğinin çok önemli
olduğu vurgulanmalıdır.
Bu konuda bir çok aile eğitim programları geliştirilmiştir.
Bunlardan bir tanesi Barkley ve meslektaşlarının
geliştirdikleri aile eğitim programıdır.. |
|
Çocuklarda Dikkat Eksikliği |
 Dikkat
eksikligi ve hiperaktivite bozuklugu (DEHB) için teshis
ölçütleri:
Aşağıdaki (1) veya (2) maddelerinden en az birinin
karşılanması gerekir.
1-Aşağıdaki dikkatsizlikle ilgili maddelerden en az
altısının , en az 6 ay boyunca, çocuğun gelişim düzeyiyle
uyumlu olmayarak ve çocuğun uyumunu bozacak şekilde
varolması gerekmektedir.
a- Genellikle ayrıntılara dikkat edemeyip, iş, okul ve diğer
aktivitelerde dikkatsizce hatalar yapmak.
b- Genellikle oyunlarda ya da verilen görevlerde dikkati
sürdürmekte zorlluk çekmek.
c- Kendisiyle karşılıklı olarak konuşulduğunda, dinliyor
izlenimi alınmaması .
d- Genellikle kendisine öğretilip,gösterilmesine karşın,
bunlları uygulayamayıp, okul ödevleri, işyerindeki görevler
ve ev işlerini tamamlayamamak.
e- Çoğunlukla yapacağı aktiviteler ve planları sıralayıp,
düzene koyamamak.
f- Beyin gücü gerektiren görevlerden ( ders yapmak gibi)
kaçınma, hoşlanmama , ya da bunları yapmaya isteksiz olma.
g- Çeşitli aktiviteler için gerekli oyuncak, ders araç ve
gereçleri gibi şeyleri sıkça kaybetmek.
h- Konu dışı çevresel bir uyaran tarafından kolayca dikkatin
dağılması.
i- Günlük olağan aktivitelere karşı da unutkanlık hali.
2-Aşağıdaki aşırı haraket ve dürtüsellik belirtilerinden en
az altısının, en az 6 ay boyunca , çocuğun gelişim düzeyiyle
uyumlu olmayarak ve çocuğun uyumunu bozacak şekilde
varolması gerekmektedir.
Aşırı hareketlilik ile ilgili özellikler:
a-Sürekli olarak el ya da ayaklarını hareket ettirmek,
yerinde oturamayıp,oturduğu yerde kıpırdanmak.
b-Oturmasının beklendiği ve gerekli olduğu ortamlarda
(sınıfta ders esnasında olduğu gibi) yerini terkedip
dolaşmak.
c-Uygunsuz olmayan ortamlarda ( sınıf, kalabalık mekanlar
gibi) koşmak, bir yerlere tırmanmaya çalışmak gibi
davranışlar sergilemek.
d- Oyun oynarken ya da boş vakit aktivitelerinde sessiz bir
şekilde davranamama, gürültü çıkararak birşeylerle
oyalanabilmek.
e-Daima ‘sanki bir motor tarafından çalıştırılıyor’ şeklinde
hareket halinde bulunmak.
f-Sıklıkla aşırı ölçüde konuşmak.
Dürtüsellikle ilgili özellikler:
g-Kendisine sorulmakta olan soru tam olarak tamamlanmadan,
yanıtlamaya çalışmak.
h-kendisine herhangi bir şey için sıra gelmesini
bekleyememek.
i-Çevresindekilerinin iznini almadan , aniden konuşma ya da
oyunlarına katılımak, müdahale etmek.
B-Bu şekilde kişide sorunlara yol açan yakınmaların 7 yaş
öncesinde başlaması gerekmektdir.
C-Sorunlara yolaçan yakınmaların en az 2 farklı alanda
kendini göstermesi gerkmektedir ( okulda, işte ya da evde
gibi).
D-Toplumsal alan, okul hayatı ya da iş ortamında kişinin
işlevselliğinde belirgin bozulmanin varlığı.
E- Rahatsızlığa ait yakınmalar başka bir psikiyatrik
bozukluğa bağlı olmamalıdır.
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, aşırı
hareketlilik, dikkat eksikliği ve impulsivite olarak
sınıflandırılabilen üç temel belirti kümesinden oluşur.
|
|
Akademik Problemler Ve Öğrenme Güçlüğü |
 Hiperaktif
çocuklarda okulda en az diğer arkadaşları kadar başarılı
olabilirler. Bir çocuğun hiperaktif olması asla onun
yeterince zeki olmadığı anlamına gelmez. Bu çocuklar
düzensizve dikkatsiz olabilirler, fakat bu onların öğrenme
yeteneklerinin olmayışından değil, hiperaktiviteden
kaynaklanmaktadır. Göz önünde tutulması gereken nokta,
hiperaktif çocukların önemli bir kısmının öğrenme güçlüğü
çektiğidir. Hiperaklif çocuklar genel zeka testlerinde
normal kontrol grubundan önemsiz derecede düşük puan
almışlardır (Haris 1994. s.6).
Oysa Öğrenme Yetersizliği ile Hiperaktivite zaman zaman
karıştırılmakta öğrencilerin başarısızlığı öğrenme
yetersizliği olarak ele alınmaktadır. Oysaki bu ayırımın iyi
yapılması çok önemlidir.
Öncelikle hiperaktivite ile öğrenme yetersizliği
durumlarının benzerliklerinin farklılıklarının ele alınması
gereklidir. Başlangıçta minimal beyin hasarı adı altında yer
alan özelliklerin günümüzde öğrenme yetersizliğine ait
özellikleri oluşturduğu görülmektedir. 1987"de öğrenme
yetersizliği üzerinde yapılan ulusal bir konferansta dikkat
eksikliğinin öğrenmede bir takım problemlere neden
olabileceği fakat dikkat eksikliğinin kendi başına öğrenme
yetersizliğine neden oluşturmayacağı belirtilmiştir. Öte
yandan öğrenme yetersizliğinin dikkat eksikliğinden dolayı
ortaya çıktığı inancının da arttığı görülmüştür. Gerçekte
birbirinden hayli farklı olan öğrenme yetersizliği ile
hiperaktivite kavramları Bruck'a göre de son derece içiçedir
ve öğrenme yetersizliği olan çocuklar aşırı hareketliliğin
yol açtığı sıkıntılar yüzünden sosyal ve duygusal güçlükler
yaşamaktadırlar. Lerner'a (1993) göre hiperaktivitenin
birçok özellikleri öğrenme yetersizliği olanlarda
görülmesine karşılık hiperaktivite bir öğrenme yetersizliği
değildir. Bu iki durumun hangi oranda bir arada
bulunduklarına ilişkin değişik bulgular vardır, Silver'a
göre öğrenme yetersizliğine sahip olan grubun, yanlızca
%20"sinde hiperaktivite varken Vvong'a (91) göre ise öğrenme
yetersizliği olanların %30 ile %40' nda Hiperaktivite vardır
|
|
Bu Çocuklar İçin Evde Nelere Dikkat Edilmeli? |
 Hiperaktif
bir çocuğu sakinleştirmeniz pek mümkün değildir, ama faali)
eti net bir şekilde açıklayarak, işini iyi bir şekilde
yapmasına yardım edebilirsiniz. Vereceğiniz emir ve
talimatların kısa ve belirli olmasına çok dikkat etmelisin.
Çocuğa (konuşmayı kes gibi) neyi yapamayacağını söyleyerek
değil de. küçük açıkça belirlenmiş görevler (sandalyede 10
saniye oturmanı istiyorum, gibi) veriniz. Basil ifadelerle
(bakıyorum çok heyacanlanıyorsun gibi) çocuğun durumunu
kendisine hatırlatarak hakkındaki bilgisini ve duvarlılmını
arttırmasına yardımcı olunuz. Faaliyetleri organize ederken
sakin bir davranış ve ses tonu içinde olmaya çalışınız.
Muhtemeldir ki. sizin bu sakinliğiniz onun yaptığı işte
sakinleşmesine ve tepki miktarının azalmasına sebep
olacaktır.
Çocuğun öğreneceği konuda atılacak adımları ve işin yapılışı
sırasını öğrenmesi halinde, bireysel talimatları azaltmaya
başlayabilirsiniz. Çocuk kendisinden daha emin bir hale
geldikçe ve kendisini daha iyi kontrol etmeyi öğrendikçe onu
daha çok heyecanlandıracak hatırlatmaları azaltmalısın. Bu
noktada çocuğun dikkat süresinin uzatılması ve işe karşı
olan ilgisinin arttırılması çalışmalarına başlayabilirsiniz.
Mesela; bir defada birden fazla talimat vermeye ve ondan
sonra ne yapılacağını açıklamaya başlayabilirsiniz (Miriam.
19S"7. s. 97).
Hiperaktif çocuklar değişikliklerde zamanı ayarlamada zorlu
yaşarlar. isteklerinin hemen olmasını ister, uzun zamana
tahammül göstermezle!-. Değişikliklerle başa çıkmaları için
değişikliklerin etkisini azaltmak gerekir. (Örneğin 5 dk.
içinde ayrılacağız tarzında zaman bildirip süre tanımak
gerekiri
İstenmeyen davranışları ilk basamakta önlemek için basit e
kuralları koyun ve cezalarla destekleyin. Birçok ceza çeşidi
vardır. 2 faydalı olanı : çocuğu ortamdan uzaklaştırma ve
öğrenmesi ve düşünmesi için zaman oluşturmaktır.
* Çocuğunuz için günlük bir program yapın.
* Çocuğunuzun uyandığı, yemek yediği, yıkandığı, okula
gitmek için evden çıktığı, yattığı saatlerin her gün belirli
ve aynı olması sağla)mız.
* Büyükler hiperaktif çocukların davranışlarına çok zaman
sinirlenir ve fiziksel cezalara başvurabilir. Daha etkili
disiplin yöntemleri uygulamalısınız.
* Çocuğunuzun çok fazla heyecanlı ve hareketli olduğu
anlarda başka bir aktiviteyle dikkatini dağıtmamaya
çalışabilirsiniz (Şenol. 1999. s. 61).
Hipeaktif çocukların oyun esnasında enerjilerini ortaya
koymaları tabidir. Ancak onların da duygusallıklarım uygun,
idare edebilir seviyede tutmak için de gerekli tedbirlerin
alınması şarttır. Aşırı hareketli bir çocuğa yardım, ona
yüksek enerji isteyen basit oyunlar oynatmakla mümkündür.
Çocuğun ilgisini oyun üzerinde tutmak için ona sık sık sözlü
hatırlatmalarda bulununuz. Onun daima kusurunu bulmaktan
çekininiz. Eğer çocuğun oyun kurallarının dışına çıktığını
hissedersiniz, izlemesi için ona açık ve belli bir talimat
veriniz.
Eğer çocuk kontrolü kaybeder gibi görünüyorsa 20-30 saniye
sizinle beraber oturmasını söyleyiniz. Aniden, yüz kızarması
dahil, feryat etme ve yüksek sesle. uzun. suni (sebepsiz)
gülüşler tehlikeli işaretlerdir.
Hiperaktif çocuğa talimatı yavaş yavaş (tek tek söyleyerek)
veriniz ve işi küçük parçalar halinde yaptırınız. Yapılan iş
için uygun mutfak malzemesinin kullanılması üzerinde ısrarlı
olunuz. Yemeğin yerlere dökülmesinden sakınınız. Yemek
tencerelerini çocuktan uzak tutunuz. Aşırı heyecanlanma
belirtileri gördüğünüzde çocuğu uyarınız. İş yerinin
yakınında bir köşede, heyecanlanan ve kontrolünü kaybeden
çocuk için dinlenip sakinleşebileceği bir yer ayırmak iyi
bir düşüncedir.
Çocuktan beklenenler, açıkça ve sade olarak söylenmeli,
tarif edilmeli ve çocuğun oturma yeri bir işaretle
belirlenmelidir. Çocuk, hikayeye dikkat etmesi için sık sık
uyarılmalıdır. Aşırı heyecan işaretleri görüldüğünde bu
durumu çocuğa hatırlatılmalıdır. Çocuğun yanma bir
yetişkinin oturması sakinleşmesine yardım eder.
Aşın faal bir çocuğa uyuması için baskı yapmak genellikle
faydasızdır. Bununla beraber verilen bol uyku zamanını bu
çocuklar için kısaltabilirsiniz. Böyle bir çocuğa ilk önce
ne kadar uyumasını ve dinlenmesini istediğiniz, açıklayıp
bir süre bitince kalkabileceğini söylerseniz en geçerli bir
yol izlemiş olursunuz. |
|
Ebeveyn İçin Davranış Değiştirme Yöntemi |
 Davranışı
değiştirmek için belirli basamakları izlemek gereklidir. İlk
basamak, değiştirmek istediğiniz davranışı seçmektir.
Değiştirilecek davranış diğerleri tarafından da
anlaşılabilecek şekilde açık ve net bir biçimde
tanımlanmalıdır. Çocuğunuzun '"tutumunu"" değiştirmek
istediğinizi söylemeniz ya da onu "daha nazik yapmak" "ya da
ev ve okul görevlerinde sorumluluk hissetmesini sağlamak'"
istemeniz yeterli değildir.
Bir zaman periyodunda davranışın bir bölümü ya da ufak bir
davranış grubu üzerinde çalışılması tavsiye edilir. Sabırsız
olmamalı ya da gerçekçi olmayan beklentilere kapılmamalıdır.
|
| |
"GÜLÜMSEYİN
ÇÜNKÜ, BİZİM İÇİN DEĞERLİSİNİZ"
|
| |
|
|
